schwob_logo

marcel
actie
Ahmed Bouanani - De kliniek

2020 | Jurgen Maas | € 19,95 | gebonden, 130 blz. | vertaald door Hester Tollenaar

Ahmed Bouanani

De kliniek (Jurgen Maas)

Boek

‘Toen ik door de grote ijzeren poort van de kliniek liep leefde ik waarschijnlijk nog.’ Zo begint Ahmed Bouanani’s hallucinerende en fascinerende roman De kliniek. De naamloze verteller raakt ondergedompeld in een vreemde microkosmos die wordt bevolkt door andere dromers en invaliden, en die met het verstrijken van de tijd – of met het schijnbare verstrijken – steeds meer begint te voelen als een gevangenis of nachtmerrie: de levenden vertegenwoordigen de doden; bureaucratische engelen van de dood eisen de levens van de bonte verzameling gedetineerden een voor een op; herinneringen aan de kindertijd en fantasieën over herrijzenis flitsen door het bewustzijn van de verteller. Ergens onderweg verdwijnt de ijzeren poort van de kliniek.

In 1967 kreeg de Marokkaanse schrijver en filmmaker Ahmed Bouanani tuberculose, waardoor hij zes maanden in het Moulay Youssef-ziekenhuis in Rabat moest verblijven. De kliniek in zijn roman is deels een sanatorium, deels een vagevuur, deels een gevangenis. Het loopt vooruit op de golf van gevangenismemoires die in de late jaren negentig van de vorige eeuw het einde markeren van Marokko’s beruchte, repressieve ‘jaren van lood’. Voor zijn roman haalde hij inspiratie uit de dodelijke verveling en disoriëntatie van zijn dagen in quarantaine. Maar hij veranderde de kliniek in een grotere metafoor, een treurige en surrealistische plek met bewoners die niet de middelen noch de wilskracht hebben om te vertrekken.

Biografie

Ahmed Bouanani

Schrijver, dichter, illustrator en filmmaker Ahmed Bouanani (1938-2011) was een sleutelfiguur in de Marokkaanse literaire en artistieke scène. De kliniek verscheen voor het eerst in 1990. Het raakte in de vergetelheid tot het opnieuw werd gepubliceerd in Frankrijk en Marokko, wat leidde tot grote lovende kritieken in 2012. In 2016 werd het vertaald naar het Arabisch en in 2018 naar het Engels.

Meer informatie

Vertaler

Hester Tollenaar vertaalt vanuit het Frans en vanuit het Engels. Ze is thuis in de Maghrebijnse literatuur, zo vertaalde ze vijf delen voor de Berberbibliotheek. Voor de eerste twee vertalingen kreeg zij in 2012 het Elly Jaffé Stipendium.

Fragment

Toen ik door de grote ijzeren poort van de kliniek liep leefde ik waarschijnlijk nog. Dat dacht ik tenminste, want ik rook op mijn huid de geuren van een stad die ik nooit zou weerzien.

Alsof er niets aan de hand was, had ik een van de werk- nemers van de langzame dood gevolgd, me laten inschrijven met een vergeeld formulier vol vliegenpoep en vier of vijf keer dank u gezegd tegen hoofden die bewogen achter tralies, in kleine ruimten waar op stoffige planken tientallen jaren aan papierwerk en röntgenfoto’s lagen opgestapeld, en op de brede laan had ik, alsof er niets aan de hand was, niet meer de moeite genomen achterom te kijken en het leven een laatste keer vaarwel te zeggen. Ineens bevond ik me in een andere stilte – later zou ik die de stilte van de kom noemen – op een planeet die bewoond werd door karikaturen van een oude mensheid, spoken in jassen van grof linnen, gelukzalig als bomen of rotsen, die zich tot kotsens toe schikten in hun lot. De verpleger die met me meeliep naar afdeling c droeg, heel trots, een polshorloge van een Zwitsers merk dat hij ongetwijfeld op de zwarte markt had gekocht. Tijdens onze wandeling zei hij tot tweemaal toe tegen groepjes zieken die op de grond lagen of schrijlings op een muurtje zaten hoe laat het was. Ik voelde, heel absurd, dat hij dat als de reden van zijn bestaan was gaan zien. Niet alleen riep hij hoe laat het was, hij gaf ook precies het aantal seconden en duizendsten van seconden door aan de mensen die daar al dagen of weken vastzaten en kennelijk over de nodige onverschilligheid beschikten jegens het verstrijken van de tijd en de wisselingen van de kalender. Was het zijn manier om zich te onderscheiden van dit zieke volk? Om te laten zien dat hij in sferen leefde waar meer energie, meer vitaliteit en meer levenskracht bestond?

Ik bewoog me voort als in een mistwolk waarachter een menigte mannen in het wit rond sjokte, ik bewoog me voort op een dag die niet kon bestaan en dacht: ik ben niet bang voor de hel – niet de hel zoals in de heilige verzen, maar een hel zonder vlammen, zonder kannibalistische ketels, waar je een langzame dood geïnjecteerd krijgt, met kleine doses tegelijk. Hier is alles uitgedacht en voor ons op maat gemaakt, natuurlijk worden we getrakteerd op een nietige dood, onder bergen desinteresse en vergetelheid.

Reacties

‘Een melancholische, hallucinerende, bijtende overdenking.’ - New York Review Of Books

De kliniek heeft een cultstatus gekregen.’ - The Brooklyn Rail

‘Donker, kafkaësk, uniek. Een opwindende ontdekking.’ - Jeff Vandermeer